Zaparcia u dzieci – jak zapobiegać i leczyć

autor: Ewa Grabani - dietetyk kliniczny, psychodietetyk | 30.12.2014

Zaparcia u dzieci to dość często spotykany problem. Stanowią jedną z najczęstszych przyczyn wizyt u gastroenterologa dziecięcego. Co może być ich przyczyną? Jak sobie z nimi radzić, jak im zapobiegać?

Kiedy możemy rozpoznać zaparcia u naszego dziecka? Za zaparcia uważa się sytuację, gdy dziecko oddaje mniej niż 3 stolce w ciągu doby lub oddaje stolce twarde, z wysiłkiem. Częstotliwość defekacji niemowląt i dzieci jest różna. Niemowlęta karmione piersią mogą oddawać stolec po każdym karmieniu (nawet do 10 razy na dobę). U niemowląt karmionych sztucznie właściwa częstość wypróżnień wynosi 1-4x na dobę, u dzieci w wieku od 1 do 4 lat 1-2x/dobę, u dzieci starszych – tak, jak u dorosłych – częstość oddawania stolca waha się od 3 dziennie do jednego na 3 dni.

Co jest przyczyną zaparć? Najczęściej są to zaburzenia czynnościowe (stanowią one 80-85% zaparć u niemowląt i dzieci). Są to głównie trudności w oddawaniu stolca, wynikające ze zmniejszonej aktywności skurczowej jelita grubego, powodujące nieskuteczne przesuwanie mas kałowych i tym samym zaleganie stolca. W tej grupie znajdują się również zaparcia czynnościowe, rozpoznawane gdy dziecko wypróżnia się nie więcej niż 2 razy w tygodniu, bądź świadomie wstrzymuje defekacje, np. ze względu na bolesny proces defekacji.

Dodatkowo, przy zaparciach dziecko może być rozdrażnione, odczuwać brak apetytu. Do przyczyn zaparć należą też czynniki psychiczne, w tym sytuacyjne (brak komfortowego miejsca na wypróżnienie np. brudne toalety). Zaparcia mogą być również spowodowane sytuacjami stresowymi, oraz wykorzystywaniem seksualnym. Przyczyną zaparć mogą być też choroby przewodu pokarmowego (np. choroba Hirschprunga, choroby odbytnicy), oraz przyczyny metaboliczne (mukowiscydoza, niedoczynność tarczycy, odwodnienie) czy polekowe. Czynnikiem często powodującym zaparcia u dzieci są również błędy dietetyczne.

W jaki sposób żywienie dziecka może być związane z zaparciami?

Przyczyny związane są z wiekiem dziecka. W okresie niemowlęcym zbyt mała częstość stolców może wskazywać na stosowanie nieprawidłowych mieszanek lub zbyt małą ilość pokarmu u matki, zwłaszcza jeśli jednocześnie obserwujemy u dziecka słabe przyrosty masy ciała. U małych dzieci i dzieci starszych przyczyną zaparć na podłożu żywieniowym jest przede wszystkim niska podaż błonnika oraz niedostateczna podaż płynów. Do czynników predysponujących do wystąpienia zaparć u dzieci jest również brak aktywności fizycznej.

Jak zapobiegać zaparciom i jak je leczyć?

Leczenie może być farmakologiczne oraz bez użycia leków. Warto przed zastosowaniem pierwszej metody spróbować zmodyfikować sposób żywienia naszego dziecka, co często rozwiązuje problem, bez potrzeby włączenia leków.

Jak pomóc naszemu dziecku w zaparciach?

Przede wszystkim należy włączyć do diety błonnik pokarmowy. Jest to mieszanina substancji o charakterze polisacharydowym (celuloza, hemicelulozy, pektyny, gumy i śluzy) i niepolisacharydowym (ligniny). Produkty zawierające błonnik nasilają fermentację i zwiększają ilość wody w jelitach, co ułatwia oddawania stolca oraz poprawia rytm wypróżnień. Zalecane spożycie błonnika u dzieci zdrowych wynosi 0,5 g/kg m.c, ale nie więcej niż 35 g na dobę. Aby obliczyć, ile nasze dziecko potrzebuje błonnika należy do ilości lat dziecka dodać 0,5 g/kg m.c na dobę.

Jeśli włączasz do diety dziecka produkty wysokobłonnikowe (patrz tabela) zapotrzebowanie to powinno być pokryte. Należy jednak pamiętać, iż stosowanie długoterminowe diety wysokobłonnikowej może przyczynić się do wystąpienia niedoborów mikroelementów i wapnia u dziecka. Wskazane jest więc przy stosowaniu tej diety zwiększenie podaży wapnia (zalecenia mówią o zwiększeniu o 10% w odniesieniu do norm u pacjentów stosujących dietę bogatoresztkową). Dobrym źródłem wapnia są mleko i produkty mleczne. W diecie bogatoresztkowej najlepsze będą produkty mleczne fermentowane (gdyż powodują zwiększenie perystaltyki jelit) takie jak: jogurty (najlepiej naturalne), kefiry, maślanka, zsiadłe mleko. Zalecane są również: mleko i sery (białe).

Gdzie możemy znaleźć błonnik?

Przede wszystkim w warzywach i owocach. Należy jednak jeść więcej warzyw niż owoców. Warzywa możemy podawać dziecku bez ograniczeń (najlepiej w postaci surowej), owoce zaś z umiarem ze względu na zawartość cukru. Owoce, takie jak jabłka po dokładnym umyciu należy jeść ze skórką (w skórce jest błonnik!)

Produkty pełnoziarniste są również dobrym źródłem błonnika. Produkty, takie jak: grube kasze, ryż brązowy (ma więcej błonnika i składników odżywczych niż biały) chleb typu graham, będą najlepszym wyborem. Należy jednak uważać przy zakupie pieczywa na pięknie wyglądające ciemne bułeczki – często zawierają dodatkowo karmel, dzięki któremu producenci uzyskują ciemną barwę pieczywa, a tak naprawdę produkty te zawierają zwykłą mąkę pszenną. Dla pewności, że ilość błonnika i innych mikro- i makroelementów jest w diecie dziecka prawidłowa warto skonsultować się z dietetykiem.

zaparcia

W żywieniu dziecka ważna jest również regularność posiłków

W jadłospisie naszego dziecka powinno się znaleźć 5 posiłków o stałych porach. W diecie bogatoresztkowej (wysokobłonnikowej) należy unikać produktów zapierających, takich jak kakao, czekolada, wszelkich deserów z zawartością kakao. Niewskazana jest również mocna herbata. Należy unikać produktów wzdymających, takich jak: gotowana kapusta, groch, fasola, kalafior, świeże ogórki oraz świeże pieczywo. Przeciwwskazane są również produkty ciężkostrawne: smażone jajka, mięso czerwone oraz sery żółte i pleśniowe.

Oprócz produktów bogatych w błonnik należy zwiększyć ilość płynów w diecie dziecka.

Dlaczego? Ze względu na to, że dopiero odpowiednia ilość wody w jelicie umożliwi działanie błonnika. Odpowiednia podaż płynów rozluźnia konsystencję stolca, przyspiesza pasaż jelitowy, dzięki czemu ułatwia defekacje.

Ale czy wszystkie płyny są wskazane? Nie. Dziecko powinno pić niegazowaną wodę mineralną lub źródlaną, dopuszczalne są również rozcieńczone soki i kompoty, zwłaszcza z suszonych owoców oraz herbatki ziołowe przeznaczone dla dzieci. U niemowląt zaparcia mogą zmniejszyć soki zawierające sorbitol, takie jak śliwkowy, jabłkowy czy gruszkowy. Przeciwwskazane są wszelkie napoje gazowane i soki owocowe, wysokosłodzone.

Oprócz diety, do metod niefarmakologicznych zalicza się również trening wypróżnień, który polega na wyrobieniu u dziecka nawyku siadania na toalecie kilkakrotnie w ciągu dnia, najlepiej po posiłkach przez okres kilku minut. Ma to na celu przyzwyczajenie do regularnego rytmu wypróżnień i wzmocnienia fizjologicznych odruchów powodujących potrzebę defekacji po każdym posiłku.

Leczenie zaparć u dzieci powinno być kompleksowe. W proces terapeutyczny powinna być zaangażowana cała rodzina i specjaliści. Nieleczone lub niewłaściwie leczone zaparcia mogą wpłynąć na niekorzystny rozwój psychofizyczny. Niejednokrotnie prawidłowe żywienie (z odpowiednią ilością błonnika i płynów) oraz wdrożenie aktywności fizycznej do codzienności naszego dziecka pomaga leczyć oraz zapobiegać zaparciom u dzieci.

 

Tab 1. Produkty zalecane i przeciwwskazane w diecie bogatoresztkowej

Zalecane Przeciwskazane
  • Chleb razowy
  • Pumpernikiel
  • Chleb żytni pełnoziarnisty
  • Chleb staropolski
  • Grahamki
  • Pieczywo chrupkie żytnie i /lub pszenne
  • Mąka razowa
  • Mąka gryczana
  • Otręby
  • Ryż brązowy
  • Kasza jaglana
  • Kasza jęczmienna
  • Pęczak
  • Płatki owsiane
  • Płatki jęczmienne
  • Chrupki kukurydziane
  • Mesli (naturalne, bez cukru)
  • Siemię lniane
  • Warzywa (jak najwięcej surowych)
  • warzywa strączkowe
  • Owoce (jedzone ze skórką, uważać z bananami-działanie zapierające)
  • Suszone owoce (rodzynki, suszone śliwki, morele )
  • Orzechy
  • Jogurty naturalne etc
  • Produkty pełnoziarniste;
  • Zupy warzywne
  • Pieczywo jasne
  • Pieczywo cukiernicze (chałka ,bułki maślane etc.)
  • Ryż biały, kasza manna
  • Czerwone mięso, wędliny o dużej zawartości tłuszczu
  • Sery żółte, pleśniowe
  • Duże ilości jaj
  • Śmietana
  • Dżemy wysokosłodzone
  • Słodycze, przekąski
  • Kakao
  • Czekolada
  • Ostre przyprawy
  • Nutella etc (czekoladowe kremy do smarowanie)
  • Płatki kakaowe do mleka
  • Desery/budynie z zawartością kakao
  • Napoje gazowane

 

 

Ewa Grabani

Dietetyk kliniczny, psychodietetyk

Instytut Zdrowego Żywienia i Dietetyki Klinicznej SANVITA, Centralny Szpital Kliniczny MSWiA

www.instytutsanvita.pl

E/ info@instytutsanvita.pl

T/ + 48 535 300 340

sanvita-logo-nowe-krzywe


@ śledź nas na instagramie
powrót do góry