Skoki rozwojowe dziecka

autor: Agata Cygan-Kukla | 24.10.2016
Mama z dzieckiem

Masz wrażenie, że twój maluch z dnia na dzień nauczył się nowych umiejętności? Właśnie w ten sposób objawiają się tzw. skoki rozwojowe dziecka. W pierwszym roku życia malucha czeka cię aż siedem takich niespodzianek! Czym się charakteryzują skoki rozwojowe u niemowląt? Jakie nowe umiejętności przynoszą skoki rozwojowe w drugim roku życia?

Skoki rozwojowe dziecka

Pod pojęciem skoki rozwojowe rozumie się przełomowe momenty w życiu dziecka, związane z dojrzewaniem jego układu nerwowego. Wbrew pozorom, nie chodzi więc o zdobywanie przez dziecko nowych umiejętności fizycznych, ale „umysłowych”. Pozwala na to stopniowy rozwój mózgu i systemu nerwowego dziecka, które w wyniku tego poddawane jest na co dzień większej ilości bodźców doznaniowych niż do tej pory. Nie należy bowiem zapominać, że opanowanie takich umiejętności jak raczkowanie czy siadanie musi być poprzedzone określonym rozwojem systemu nerwowego. Mózg coraz bardziej wnikliwie i precyzyjnie przetwarza docierające do niego z otoczenia bodźce, co powoduje, że dziecko, przechodzące przez kolejne skoki rozwojowe, może być niespokojne, marudne, mieć problemy w zasypianiu, gorszy apetyt czy też wymagać od rodziców większej uwagi. Co ciekawe, czasami rodzice mają wrażenie, że dziecko niejako „cofnęło się w rozwoju” – nie potrafi robić tego, co jeszcze wczoraj nie sprawiało mu żadnych problemów! Bez obaw, to tylko chwilowe trudności. Zwykle mijają po niecałym tygodniu, po którym dziecko zaczyna korzystać w pełni z nowo nabytej umiejętności.


Zobacz też: Co to jest siatka centylowa?


Pytanie, dlaczego skoki rozwojowe poprzedzone są takim stresującym okresem? Wspomniany już rozwój mózgu i systemu nerwowego sprawia, że zmysły dziecka ulegają wyostrzeniu – zaczyna ono coraz bardziej intensywnie odbierać otaczający je świat. Tymczasem, jego psychika nie jest jeszcze przystosowana do takich zmian. Dziecko może być tym nieco przestraszone, zdezorientowane, stąd opisany wyżej niepokój i rozdrażnienie. Jeśli więc patrzysz na swoją pociechę, która jeszcze wczoraj była pogodna i radosna, a dzisiaj marudzi i nie chce się uspokoić – nie panikuj. O ile nie obserwujesz u malca żadnych innych niepokojących objawów, nie ma powodu do zmartwień – tak właśnie objawiają się kolejne skoki rozwojowe twojego dziecka.

Niemowlak

Skoki rozwojowe u niemowląt

W pierwszym roku życia dziecko przechodzi przez siedem skoków rozwojowych. Skoki rozwojowe u niemowląt mają miejsce w następujących momentach: 5 tygodni, 7-9 tygodni, 11-12 tygodni, 14-19 tygodni, 22-26 tygodni, 33-37 tygodni, 41-47 tygodni. Pierwszy skok rozwojowy następuje w okolicach 5. tygodnia życia dziecka. Wówczas zmysły malucha ulegają wyostrzeniu, co sprawia, że reaguje on bardziej intensywnie na nowe kolory, zapachy czy dźwięki. Docierają one do dziecka niejako ze zdwojoną siłą, co budzi w nim zdziwienie, na które reaguje niepokojem i płaczem. W tym okresie następuje zwykle pierwszy uśmiech dziecka – od tej pory buźka malca będzie rozpromieniać się coraz częściej. W czasie płaczu zaś, z oczu maluszka mogą popłynąć prawdziwe łzy. Rodzice z pewnością zauważą, że malec słucha ich teraz znacznie uważniej i potrafi dłużej skupić uwagę na jednej rzeczy. W tym okresie u wielu niemowląt zaczyna się też regulować układ pokarmowy (np. maluszek rzadziej ulewa).


Sprawdź: „Ziałuś śkarpetuńcie Michałciu”, czyli jak rozmawiać z dzieckiem?


Skoki rozwojowe u niemowląt następują w stosunkowo krótkich odstępach czasu. Następny ma miejsce już w okolicach 7. – 9. tygodnia. Najbardziej wyraźną zmianą u dziecka w tym okresie jest bardziej świadome korzystanie z rączek. Wprawdzie ich ruchy nadal są nieskoordynowane, ale dziecko zauważa już, że należą do niego. Chętnie korzysta z tego faktu – obserwuje dłonie, podnosi je do góry, dotyka otaczających przedmiotów. Stara się też je chwycić, ale na tę umiejętność przyjdzie jeszcze czas. Także nóżki malucha zaczynają być bardziej aktywne – dziecko kopie i wierzga nimi już nie tylko w czasie kolki! Oprócz tego malec coraz częściej i na dłużej podnosi główkę. Dziecko w tym wieku lubi też obserwować – zwłaszcza wyraz twarzy rodziców, na który potrafi już reagować. Maluszek zaczyna też wydawać krótkie dźwięki, w które z lubością sam się wsłuchuje – choć z pewnością nie delektuje się nimi równie mocno, jak jego rodzice! Ci jednak, oprócz słuchania głosu malca, powinni jak najczęściej ćwiczyć swój własny – maluszek uwielbia teraz piosenki i reaguje na nie bardzo żywiołowo!

W okolicach 11. – 12. tygodnia dziecko wodzi już wzrokiem za przedmiotami, wyciąga rączki w ich kierunku, a nawet odkręca główkę w ich stronę, kiedy znikną z zasięgu jego wzroku. Próbuje chwytać je obiema rączkami, a kiedy już mu się to uda, z pewnością w pierwszej kolejności włoży je do buzi, z której coraz częściej wypuszcza teraz bańki ze śliny. Trzymając się dłoni rodzica może podnieść się do pozycji siedzącej, a w czasie leżakowania na kocyku czy w nosidełku, odpycha się obiema nóżkami. Maluch zaczyna też dostrzegać niezauważalne wcześniej różnice w tonie głosu, dzięki czemu domyśla się już, czy mama jest spokojna czy zdenerwowana (minie jednak sporo czasu, zanim zacznie się starać poprawić humor mamusi). Zauważa też, że sam potrafi korzystać z intonacji, a radość z tego faktu wyraża radosnym piskiem. Kiedy jednak zaczyna się nudzić, z pewnością da nam to do wyraźnie zrozumienia.

Nogi dziecka

Dotychczasowe skoki rozwojowe dziecka są jednak niczym w porównaniu z tym, który ma miejsce około 14. – 19. tygodnia. Wówczas to niemowlę staje się wyjątkowo aktywnym członkiem rodziny. Nie tylko rozumie niektóre słowa, ale samo wypowiada je coraz chętniej. Choć na razie są to jedynie pojedyncze dźwięki wzbogacone o spółgłoski, niektórym maluszkom zdarza się wymsknąć proste słowo, typu da-da czy ma-ma (niestety, nie są one jeszcze świadome). Maluszek reaguje za to na swoje imię, a także na własne odbicie w lustrze. Nie zapominajmy więc o zaczesaniu włosków czy starciu resztek mleczka z kącików ust! Dziecko zaczyna powoli rozumieć kolejność przyczynowo-skutkową – wyciąga rączki po przedmioty albo po to, by rodzic wziął je na ręce, odpycha pierś, kiedy się naje, zrzuca przedmioty na podłogę, uderza nimi o stół lub przekłada z rączki do rączki, a kiedy jest głodne – może nawet zacząć cmokać! Maluszek zaczyna też swobodnie zmieniać pozycję – przekręca się z plecków na brzuszek i odwrotnie, podpiera się na rękach, by podnieść tułów, może też podjąć próby raczkowania.


Przeczytaj też: Anna Słaboń: Współcześni rodzicie są trochę „na zakręcie”


Około 22. – 26. tygodnia następuje kolejny przełom. Maluszek zauważa fizyczną odległość pomiędzy przedmiotami, co sprawdza np. uderzając o siebie dwoma klockami. Coraz swobodniej idzie mu chwytanie przedmiotów – teraz robi to już za pomocą kciuka i palca wskazującego, potrafi też wyjąć i włożyć zabawkę do pudełka. Maluszek samodzielnie siada i coraz chętniej raczkuje. Możliwe, że wzorem rodzica klaśnie w dłonie albo pomacha na pożegnanie. Niezbyt chętnie jednak żegna się z mamą – widząc, jak ta wychodzi, może gwałtownie zaprotestować! W tym bowiem okresie może się bowiem pojawić tzw. lęk separacyjny – maleństwo wita bliskich radosnym uśmiechem, na obcych zaś reaguje płaczem i strachem. Zależność przyczynowo-skutkowa zaczyna być dla niego coraz bardziej interesująca, dlatego warto mu umożliwić ćwiczenia, np. na wyłączniku światła. W tym okresie sprawdzą się już pierwsze książeczki – dziecko płynnie przenosi wzrok z jednego obrazka na drugi i z uwagą wpatruje się we wcześniej niedostrzegalne detale.

Rodzeństwo na łóżku

Kiedy mają miejsce następne skoki rozwojowe? Kolejny już w okolicach 33. – 37. tygodnia. W tym okresie maluch zaczyna dzielić poznawane rzeczy na kategorie – kot to już nie tylko domowy Bonifacy, ale także każde napotkane miauczące zwierzątko. Podejrzewa się, że w tym okresie sposób myślenia malucha zbliża się bardzo do tego, jaki cechuje osoby dorosłe. Maluszek zaczyna samodzielnie inicjować proste zabawy, rozpoznaje kształty, „pociesza” zabawki, przy pomocy gestów, mimiki i prostych odgłosów wyraża swój nastrój. Jeśli mama lub tata przytulą małą kuzynkę, z pewnością maluch poczuje coś w rodzaju zazdrości, co może w osobliwy sposób dać rodzicom do zrozumienia.

Około 41. – 48. tygodnia dziecko wykazuje już coraz większe zainteresowanie otaczającym je światem – wskazuje palcem na przedmioty „prosząc”, by je nazywać, próbuje naśladować melodię usłyszanych wyrazów i udawać głosy zwierząt. Rozumie, że określone rzeczy do siebie pasują – próbuje składać klocki, wkłada kwadratowy klocek do kwadratowego otworu, rzuca piłką do celu czy celuje łyżeczką do buzi. Jeśli schowamy przed nim jakiś przedmiot, z pewnością zacznie go szukać, rozumiejąc, że nie mógł się tak po prostu „rozpłynąć”. Maluch ćwiczy też umiejętności fizyczne – próbuje się wspinać, stawiać pierwsze kroki, schodzić z kanapy czy krzesełka. Może też podjąć próby rysowania. No i jedna z najważniejszych umiejętności tego okresu – asertywność. Jeśli dziecko nie chce wykonać jakiegoś polecenia, z pewnością to zamanifestuje!


Zobacz także:


Skoki rozwojowe w drugim roku życia

Pierwsze 12 miesięcy życia dziecka to najbardziej dynamiczny okres jego rozwoju. Jednak skoki rozwojowe w drugim roku życia przynoszą równie ważne zmiany. Tych wprawdzie nie da się ująć w równie precyzyjne ramy, jak skoki rozwojowe u niemowląt, ale można mniej więcej określić, kiedy będą miały miejsce. W okolicach 13. – 14. miesiąca życia dziecko zaczyna chodzić – początkowo trzymając się przedmiotów, takich jak szafy czy krzesła i sprawdzając co chwila, czy ktoś kontroluje jego poczynania. Potrafi samodzielnie stać, usiąść z pozycji stojącej oraz podnieść się do niej. W tym okresie budzi się w nim prawdziwy badacz – interesuje go praktycznie wszystko, przez co często traci zainteresowanie jedzeniem. Potrafi zająć się jakąś czynnością przez dłuższy czas, dając rodzicom chwilę wytchnienia. Klaszcze w dłonie i przestaje wyrażać swoje emocje wyłącznie za pomocą płaczu. Potrafi wykonać proste polecenia, a słowa tata czy mama wymawiane są przez niego zupełnie świadomie.

Mama z dzieckiem

Około 15. – 18. miesiąca życia silna potrzeba bliskości sprawia, że maluch zaczyna się bać rozłąki z mamą – powoduje to często spore trudności w razie konieczności chwilowego rozstania. Może być niechętny wobec obcych, a nawet przejawiać wobec nich swego rodzaju agresję. W tym okresie dzieci częściej budzą się w nocy, mogą mieć trudności z zaśnięciem. Coraz trudniej jest im przyjąć do wiadomości, że czegoś nie wolno – zakazy mogą w nich wywoływać dość solidny sprzeciw. Protest to nie jedyna, coraz lepiej wyćwiczona emocja – dziecko w tym wieku pięknie wyraża także inne odczucia, jak radość, zadowolenie, miłość. W tym okresie maluszki stają się coraz bardziej samodzielne – chodzą i wspinają się już bez pomocy dorosłych. Bez problemu schylają się po przedmioty, rzucają nimi, a nawet kopią! Coraz chętniej rysują (czyt. bazgrają), naśladują obserwowane czynności i zaczynają swoją przygodę z mówieniem (zwykle używają przynajmniej jednego, kilku słów).

Skoki rozwojowe w drugim roku życia na tym się jednak nie kończą. Niestety, między 19. a 24. miesiącem życia maluch przeważnie jest na „nie”. To właśnie tego słowa najchętniej używają dzieci w omawianym przedziale wiekowym – stanowi ono najczęstszą odpowiedź na większość zadawanych przez dorosłych pytań. Coraz częściej mają też miejsce swego rodzaju napady złości – to dlatego, że maluchowi coraz mniej podobają się stawiane przez rodziców ograniczenia. Mimo, że dziecko jest coraz bardziej samodzielne (nie tylko chodzi, ale wręcz biega, wchodzi po schodach, a nawet stoi na jednej nodze!), w tym okresie wyjątkowo potrzebuje bliskości – przytulania, okazywania miłości, wspólnego zasypiania i zabawy. Maluch potrafi pić już swobodnie z kubeczka, posługuje się też samodzielnie łyżką/widelcem. Używa coraz większej liczby słów – zwykle na tym etapie potrafi nazywać części ciała i ma już świadomość narządów płciowych! Rozpoznaje widziane wcześniej obrazki i identyfikuje przedstawiane na nich przedmioty. Zazwyczaj też potrafi zdejmować z siebie jedną lub więcej części garderoby. Jego zabawy stają się „symboliczne” – to teraz często naśladowanie dorosłych i ich codziennych zachowań. Dziecko doskonali się także w okazywaniu emocji – coraz skuteczniej wyraża pragnienia i zamiary.

Skoki rozwojowe dziecka – bez paniki!

Pamiętajmy, że podane powyżej ramy czasowe są jedynie orientacyjne – pozwalają rodzicom zorientować się, kiedy mniej więcej mogą się spodziewać opanowania przez dziecko określonej umiejętności. W rzeczywistości każde niemowlę jest indywidualnością – rozwija się w swoim własnym tempie, a jego charakter, osobowość czy preferencje mogą spowodować, że dane umiejętności opanuje wcześniej czy później. Warto więc wiedzieć, jak wyglądają skoki rozwojowe u niemowląt oraz skoki rozwojowe w drugim roku życia, ale nie należy niepokoić się tym, że nasz maluch nie wpisuje się idealnie w opracowane przez specjalistów tabelki. Najważniejsze, byśmy obserwowali jego stały rozwój – zauważali określone postępy w opanowywaniu nowych sprawności fizycznych i umysłowych. Weźmy też pod uwagę, że niemowlę urodzone przed/po terminie będzie prawdopodobnie przechodzić przez kolejne skoki rozwojowe wcześniej/później niż dziecko, które przyszło na świat „o czasie”.

Ciekawostka

W pierwszym roku życia dziecko przechodzi przez siedem skoków rozwojowych!

Tematy: rozwój dziecka, skoki rozwojowe


@ śledź nas na instagramie
powrót do góry