Elektrolity. Jak rozpoznać ich niedobór?

autor: Agata Cygan - Kukla | 24.11.2014

Rodzice wiedzą o nich zdecydowanie zbyt mało. Tymczasem, elektrolity są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu, a dziecięcy – jest wyjątkowo podatny na ich utratę.

Elektrolity to wodne roztwory jonów soli, które posiadają zdolność przewodzenia elektrycznego. Znajdują się w płynach ustrojowych naszego ciała, zarówno tych, otaczających, jak i wypełniających wszystkie komórki organizmu – we krwi, osoczu czy w płynach tkankowych. Zaliczamy do nich przede wszystkim sód, potas, magnez i wapń. Prawidłowe wartości elektrolitów w organizmie kształtują się następująco:

  • sód – 3250 mg/l, 142 mmol/l,
  • potas – 156 mg/l, 4 mmol/l,
  • magnez – 24 mg/l, 1 mmol/l,
  • wapń – 100 mg/l, 2,5 mmol/l.

Pełnią w ludzkim organizmie wiele ról, bowiem biorą udział w licznych, toczących się w nim procesach. To m.in.:

  • właściwe dotlenienie i odżywienie każdej komórki organizmu,
  • przewodzenie impulsów elektrycznych – nerwowych do innych komórek,
  • udział w rozprowadzaniu i wchłanianiu wody (za sprawą wyładowań elektrycznych przyciągają wodę, zasysając ją do tkanek),
  • utrzymywanie napięcia w błonach komórkowych,
  • zachowanie odpowiedniej kurczliwości mięśni szkieletowych i mięśnia serca,
  • pompowanie i przepływ krwi,
  • utrzymywanie równowagi kwasowo-zasadowej (udział w utrzymywaniu odpowiedniej dystrybucji płynów, co powala na zachowanie właściwego pH).

Podsumowując – elektrolity regulują pracę całego organizmu i są mu niezbędne do wykonywania większości życiowych funkcji.


Przeczytaj: Po co człowiekowi elektrolity?


Kiedy maleje ich liczba

Stężenie elektrolitów w organizmie nie jest stałe. Wydalamy je wraz z wodą w czasie codziennych procesów, takich jak oddychanie, pocenie się czy oddawanie moczu. Nic więc dziwnego, że do zaburzenia gospodarki wodno-elektrolitowej może dojść niezwykle szybko. Niedobory elektrolitów spowodowane są jednak w większości przypadków odwodnieniem organizmu – w jego wyniku organizm wraz z wodą pozbywa się sodu, potasu, magnezu i wapnia. Stanowi temu sprzyjają w szczególności:

  • gorączka – w czasie gorączki organizm traci dużą ilość płynów i soli mineralnych;
  • biegunka – w czasie biegunki woda jest ściągana z organizmu do jelit i wydalana;
  • wymioty – w wyniku torsji woda jest zwracana z pozostałą treścią żołądka i nie może dostać się do jelit;

Uwaga! Zapotrzebowanie dzieci na wodę jest dwukrotnie wyższe niż dorosłych.

Jej wymiana w organizmie małego człowieka zachodzi 3-4 razy częściej niż w organizmie dorosłego, ponieważ powierzchnia jego ciała jest stosunkowo duża w porównaniu do masy (dlatego też organizm szybciej traci wodę przez skórę). Tym samym, opisane stany (biegunka, wymioty, gorączka) w przypadku najmłodszych są szczególnie niebezpieczne (im młodsze dziecko, tym proces odwodnienia organizmu przebiega szybciej i niesie poważniejsze konsekwencje).

  • przegrzanie organizmu i wzmożone pocenie się – na skutek nieodpowiedniego do warunków pogodowych ubrania czy niesprzyjających warunków atmosferycznych w mieszkaniu, organizm dziecka uwalnia duże ilości płynów przez skórę, płuca i nerki;
  • przyjmowanie zbyt małej ilości wody w stosunku do zapotrzebowania organizmu – noworodki, niemowlęta i dzieci są szczególnie narażone na odwodnienie, ponieważ zawartość wody w ich organizmie jest większa niż w organizmie dorosłego – w przypadku noworodka wynosi ok. 75 proc. masy ciała;

Uwaga! Niemowlęta mają słabo rozwiniętą świadomość odczuwania pragnienia, co dodatkowo zwiększa ryzyko odwodnienia!

  • niewłaściwe odżywianie – woda i elektrolity znajdują się niemal w każdym wartościowym posiłku;
  • krwotok;
  • przewlekła niewydolność nerek;
  • w przypadku dorosłych także – przyjmowanie niektórych leków (np. na nadciśnienie tętnicze) czy intensywny wysiłek (np. wyczerpujący trening).

Elektrolity


Sprawdź: Ile może trwać biegunka u dziecka?


Jak rozpoznać niedobór elektrolitów?

Niedobór elektrolitów jest bardzo niebezpieczny – jego konsekwencją jest zachwianie równowagi wodno-elektrolitowej, co prowadzi do zaburzenia pracy układów wewnętrznych. W rezultacie mogą się pojawić:

  • zaburzenia rytmu serca,
  • wzrost ciśnienia tętniczego krwi,
  • zaburzenia pracy układu nerwowego,
  • bóle i skurcze mięśniowe,
  • drżenie mięśni,
  • obrzęki kończyn dolnych,
  • omdlenia,
  • nudności, mdłości,
  • zaparcia,
  • bóle i zawroty głowy,
  • powolny bądź przyspieszony oddech,
  • podenerwowanie,
  • senność, uczucie zmęczenia, osłabienia,
  • utrata apetytu,
  • odwodnienie – jest bardzo niebezpiecznym stanem, zagrażającym nie tylko zdrowiu, ale i życiu dziecka. Jego objawy różnią się, w zależności od stopnia nasilenia:

– odwodnienie 1-ego stopnia

charakteryzuje zazwyczaj: wzmożone pragnienie, mniejsza częstotliwość oddawania moczu, mocz w kolorze ciemnożółtym, spieczone usta, suchość śluzówek jamy ustnej i języka, wzdęty brzuch i brak apetytu, płacz bez łez, senność lub przeciwnie – dziwne pobudzenie, zapadające się gałki oczne, a u niemowląt także – zapadające się ciemiączko;

– odwodnienie 2-ego stopnia

do powyższych dochodzi: przyspieszona akcja serca, nieelastyczność skóry, wydłużony nawrót kapilarny (po uciśnięciu przez 5 sekund paznokcia palca u ręki, położonego na wysokości serca i zwolnieniu uścisku, powrót koloru otaczającej go skóry do normalnego powinien nastąpić w czasie krótszym niż 2 sekundy – wydłużenie tego czasu świadczy o zaburzeniach krążenia obwodowego), zmniejszenie pocenia i gorączka;

– odwodnienie 3-ego stopnia

sygnalizuje dodatkowo: obrzęk języka, drgawki, spadek ciśnienia tętniczego krwi oraz bardzo ciężki stan dziecka – „przelewanie się” przez ręce, aż do utraty przytomności.

Uwaga! Odwodnienie jest procesem przebiegającym niezwykle szybko – szczególnie w przypadku najmłodszych, dlatego już zaobserwowanie pierwszych jego sygnałów wymaga natychmiastowej interwencji lekarskiej. W skrajnych sytuacjach może bowiem dojść do utraty świadomości, śpiączki, a nawet śmierci dziecka.

Elektrolity – z czym to się je?

Niemalże ze wszystkim. Najważniejsze elektrolity możemy bowiem znaleźć w wielu produktach spożywczych, które powinny się znaleźć w codziennym jadłospisie dziecka. Dlatego też należy zwracać szczególną uwagę na to, by menu malucha obfitowało we wszystkie niezbędne składniki odżywcze. Przykładowo sód znajduje się niemal we wszystkich spożywanych pokarmach (m.in. ryby, drób, pieczywo, buraki), cennym źródłem potasu są ziemniaki, banany, pomidory czy seler, magnes kryje się w płatkach owsianych, razowym pieczywie, zielonych warzywach czy roślinach strączkowych, a wapń – jak wiadomo – głównie w mleku i jego przetworach.

Warto mieć świadomość tego, że nakaz picia dużej ilości wody dotyczy nie tylko dorosłych – dzieci także, jeśli nie w większym stopniu (wspomniane już, zwiększone zapotrzebowanie na wodę). Rodzice powinni więc podawać dziecku płyny pod różną postacią regularnie – przez cały dzień, przy czym należy pamiętać, że około 20-30 proc. zapotrzebowania organizmu na wodę pokrywa pokarm (warzywa, owoce, zupy).

Czy wiesz że…

Elektrolity są niezbędne do prawidłowego funkcjonowania ludzkiego organizmu, a dziecięcy – jest wyjątkowo podatny na ich utratę.

Rodzice powinni też zadbać o warunki, w jakich przebywa dziecko – temperatura w pokoju niemowlaka w ciągu dnia powinna oscylować w granicach 20-22 stopnie C., w nocy zaś – termometr powinien wskazywać o 2 stopnie mniej (ale nie mniej niż 18 st. C.) Pokój dziecka powinien być codziennie wietrzony, a powietrze – w razie potrzeby, odpowiednio nawilżane. Należy też zwracać uwagę na to, by nie przegrzewać dziecka – zarówno w czasie przebywania w domu, jak i podczas spaceru. Zaleca się, by niemowlę miało na sobie o jedną warstwę ubrania więcej, niż dorosły.


Zobacz również:


Jak uzupełnić elektrolity?

Niestety, organizm nie jest w stanie samodzielnie uzupełnić braku utraconych elektrolitów i przywrócić zaburzonej równowagi wodno-elektrolitowej do właściwego stanu. Stąd właśnie w sytuacji, kiedy istnieje ryzyko ich utraty (biegunka, gorączka, wymioty) konieczne jest rozpoczęcie nawadniania. Jak jednak sama nazwa wskazuje – zaburzeniu ulega gospodarka „wodno-elektrolitowa” – sama woda nie zdoła jej uzupełnić. Dlatego też, we wspomnianych stanach zwiększonego ryzyka odwodnienia, konieczne jest podanie tzw. DPN, czyli doustnego płynu nawadniającego (ORSALIT®, dostępny w aptekach bez recepty).

ORSALIT® to specjalnie skomponowany preparat, który zawiera optymalnie dobrane proporcje glukozy i elektrolitów oraz wykorzystuje efektywny mechanizm wchłaniania wody, sodu i glukozy, co sprawia, że jest doskonale przyswajany przez dziecięcy organizm. Podając go, zapewniamy dziecku odpowiednią dawkę utraconych w wyniku choroby substancji i zapobiegamy odwodnieniu jego organizmu. Produkty ORSALIT® mogą być stosowane zarówno doraźnie – w przypadku odwodnienia lub jego ryzyka, a także profilaktycznie – w celu utrzymania odpowiedniego poziomu wody i elektrolitów.

Pamiętaj! Odwodniony organizm potrzebuje nie tylko wody!

Zwykła woda nie uzupełni poziomu utraconych w wyniku choroby elektrolitów, a tylko one zapewnią właściwy poziom nawodnienia komórek. To one pomagają w rozprowadzaniu i wchłanianiu wody – za sprawą wyładowań elektrycznych przyciągają ją i zasysają do tkanek. W przeciwnym razie, dostarczona woda nie zostanie przyswojona, ale z powrotem wydalona z organizmu!

Tematy: elektrolity, odwodnienie, woda


@ śledź nas na instagramie
powrót do góry