Dlaczego kwas foliowy jest tak ważny w ciąży?

01.08.2018
Dlaczego kwas foliowy jest tak ważny w ciąży?

Czas oczekiwania na potomka należy do jednego z najpiękniejszych okresów w życiu kobiety. Towarzyszą mu przeróżne myśli i oczekiwania związane z przyjściem dziecka na świat. Zastanawiamy się, jakie wybrać dla niego imię i jak urządzić pokój dziecinny, ale chyba najważniejsza jest obawa i nadzieja, żeby maleństwo urodziło się zdrowe i silne. Kiedy czytamy lub oglądamy przerażające reportaże o komplikacjach zdrowotnych noworodków, nie ma znaczenia, czy oczekujemy chłopca, czy dziewczynki – najważniejsze, aby dziecko urodziło się zdrowe. Szukamy odpowiedniego lekarza, najczęściej polecanego przez koleżanki, wykonujemy cały szereg badań kontrolnych, dbamy o prawidłowe odżywianie i odpowiednią ilość snu. Dlaczego należy w sposób szczególny zadbać o prawidłowy poziom kwasu foliowego?

Metabolizm

Metabolizm człowieka działa na podstawie dwóch procesów: przyswajania substancji z zewnątrz (anabolizm) oraz ich przemiany i wytwarzania energii (katabolizm), które zapewniają organizmowi prawidłowy wzrost i funkcjonowanie. Każdy narząd i układ jest niezbędną częścią zachodzących procesów – płuca dostarczają tlenu, serce pompuje krew, wątroba usuwa toksyny itd. Podobnie, jak w przypadku mechanizmu zegarka, gdzie uszkodzenie jednego z trybów wywołuje zaburzenia w działaniu całości urządzenia, tak samo sytuacja wygląda w organizmie człowieka – osłabienie jednego elementu skutkuje łańcuszkiem niepożądanych konsekwencji i rozregulowaniem całego systemu. Niezwykle istotną rolę odgrywa układ krwionośny, dzięki któremu do wszystkich komórek organizmu rozprowadzana jest krew, a wraz z nią dostarczane substancje pokarmowe i tlen oraz usuwane zbędne produkty przemiany materii. W skład krwi wchodzi osocze oraz trzy rodzaje krwinek: czerwone (erytrocyty), które dostarczają komórkom tlenu, białe (leukocyty), odpowiedzialne za obronę organizmu przed patogenami oraz płytki krwi (trombocyty), które uczestniczą w krzepnięciu krwi.

Rola hemoglobiny we krwi

Erytrocyty dostarczają komórkom organizmu tlen, dzięki zawartej w nich hemoglobinie. Zbudowana jest ona z dwóch par białek, z których każda zawiera cząsteczkę hemu. Hem z kolei zawiera jedną cząsteczkę żelaza. Cząsteczki żelaza przyłączają tlen w płucach, zmieniając kolor krwi na jasno-czerwony (krew utleniona, tętnicza). Kiedy krew dociera do komórek organizmu, tlen zostaje uwalniany w tkankach, zmieniając kolor krwi na czerwono-fioletowy (krew żylna). Jedna cząsteczka hemoglobiny może jednorazowo przenieść do czterech cząsteczek tlenu.

Niedobór hemoglobiny

Jeśli w organizmie brakuje żelaza, wpływa to bezpośrednio na zmniejszenie wydajności i efektywności pracy hemoglobiny. Chociaż serce zaczyna wtedy pracować szybciej, krew i tak dostarcza mniej tlenu, wskutek czego organizm szybciej się męczy. Obserwuje się osłabienie, bladość skóry oraz sińce pod oczami. Z czasem niedobór żelaza wywołuje anemię, bóle głowy, krwotoki z nosa, łamliwość paznokci, brak energii i chęci do pracy. Osoby z niskim poziomem hemoglobiny często zapadają na infekcje, zwłaszcza choroby nerek. W czasie ciąży, kiedy organizm kobiety dodatkowo zapewnia prawidłowy rozwój płodu, odpowiedni poziom hemoglobiny jest szczególnie istotny. Dlatego każda ciężarna przechodzi regularnie badania morfologiczne krwi, w tym również testy na stężenie hemoglobiny. Prawidłowa wartość powinna u człowieka dorosłego wynosić od 11,5 do 16,0 g/dl (7,2 – 10,0 mmol/l), a dla kobiet w ciąży nieco mniej. Zmniejszenie poziomu hemoglobiny może być spowodowane, nie tylko niedoborem żelaza, ale również witaminy B12 i kwasu foliowego.

Kwas foliowy

Kwas foliowy, nazywany również witaminą B9, B11, witaminą M lub folacyną, jest substancją składającą się z ponad 20 pochodnych pteryny (rodzaj barwnika). Występuje w tkankach wielu roślin i zwierząt (między innymi wchodzi w skład barwnika skrzydeł motyli). Kwas foliowy został po raz pierwszy wyodrębniony z liści szpinaku, w latach czterdziestych ubiegłego stulecia. Jest jasnożółtą substancją, rozpuszczalną w wodzie. W organizmie człowieka odgrywa niezwykle istotną rolę w powstawaniu DNA (bierze udział w syntezie kwasów nukleinowych), przez co decyduje o wzroście i funkcjonowaniu wszystkich komórek ciała. Poza tym, przy współudziale witaminy B12 uczestniczy w wytwarzaniu i dojrzewaniu erytrocytów. Wraz z innymi witaminami z grupy B wpływa również na poziom homocysteiny – aminokwasu, którego nadmiar zaburza procesy fizjologiczne komórek, przyspieszając powstawanie zmian miażdżycowych i wywołując choroby serca, wylewy czy zakrzepy żylne. Zawartość kwasu foliowego w organizmie znacznie spada, gdy prowadzimy niehigieniczny tryb życia: pijemy kawę, alkohol, palimy papierosy i żyjemy w stresie. Nieodpowiednia dieta i ciągłe odchudzanie również mogą znacznie uszczuplić jego zapasy w organizmie. Stwierdzono także negatywny wpływ stosowania hormonalnych środków antykoncepcyjnych na ilość kwasu foliowego. Niedobór kwasu foliowego może wywołać niedokrwistość, choroby układu krążenia, osteoporozę, a nawet depresję. Zbyt mała ilość witaminy M jest szczególnie groźna u kobiet ciężarnych, ponieważ może spowodować poważne wady płodu. We wczesnym okresie ciąży jej niedobór zwiększa ryzyko wystąpienia wad cewy nerwowej u płodu.

Naturalne źródła kwasu foliowego

Organizm człowieka nie potrafi wytwarzać witaminy B9, dlatego powinna być ona dostarczana wraz z pożywieniem. Niestety, chociaż znaczne ilości kwasu foliowego znajdują się w wielu warzywach (np. brukselce, szpinaku, kapuście włoskiej, sałacie, szparagach, brokułach), produktach zbożowych z pełnego przemiału, roślinach strączkowych (fasoli, zielonym groszku), bananach, soku z pomarańczy i wątróbce, jego przyswajalność jest bardzo mała. Do tego łatwo ulega on rozkładowi pod wpływem słońca i wysokiej temperatury (gotowanie i pieczenie). Dlatego braki należy uzupełniać, przyjmując suplementy diety. Gotowe preparaty zawierające kwas foliowy, można nabyć w każdej aptece bez recepty.

Kwas foliowy – dawkowanie

Wady płodu wywołane niedoborem kwasu foliowego występują w Polsce w ilości około jednego do dwóch przypadków na 1000 urodzeń. Aby im zapobiec, kobiety powinny przyjmować kwas foliowy przed ciążą. Badania kliniczne wykazały, że można dzięki temu zmniejszyć ryzyko wystąpienia wady cewy nerwowej u płodu o ok. 75%. W 1997 r., zespół ekspertów, powołany przez Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej wydał zalecenie mówiące, że „wszystkie kobiety w wieku rozrodczym w Polsce, które mogą zajść w ciążę, powinny spożywać 0,4 mg kwasu foliowego dziennie, w celu zapobiegnięcia wystąpienia u ich potomstwa wad cewy nerwowej”. Stwierdzono, że cewa nerwowa u płodu kształtuje się między 17. a 30. dniem od zapłodnienia. Stanowi ona zalążek układu nerwowego, z którego następnie powstaje rdzeń kręgowy i mózg. Nieprawidłowości w budowie cewy nerwowej powstające w ciąży prowadzą do przepuklin mózgowo-rdzeniowych, wodogłowia, rozszczepu kręgosłupa, czy upośledzenia umysłowego. Noworodek z bezmózgowiem umiera po kilku godzinach od urodzenia, natomiast dzieci z rozszczepem kręgosłupa są sparaliżowane w dolnej części ciała i często upośledzone umysłowo. Niedobór kwasu foliowego może być również niebezpieczny dla samego przebiegu ciąży i doprowadzić do poronienia.

Lekarze zalecają, aby kobiety przyjmowały kwas foliowy w ciąży, w dawce ok. 0,6 mg dziennie.

Statystyki pokazują, że ponad połowa ciąż w Polsce jest nieplanowana. Kobieta dowiaduje się o swoim stanie odmiennym zazwyczaj pomiędzy 3 a 6 tygodniem od zapłodnienia, a więc wtedy, gdy mogło już dojść do powstania wady u płodu. Dlatego bardzo ważne jest, aby wszystkie panie, gdy tylko rozpoczną współżycie płciowe, regularnie dostarczały organizmowi odpowiednią ilość kwasu foliowego.


@ śledź nas na instagramie
powrót do góry